Baranowo z niemieckiego Baranowen lub Barranowen to duża wieś sołecka licząca 561 stałych mieszkańców. Liczba ta plasuje miejscowość na drugiej pozycji pod względem liczby ludności w gminie Mikołajki.

Miejscowość leży na trasie wiodącej z Mrągowa do Mikołajek w odległości około 11 km od stolicy gminy i około 14 km od Mrągowa. Od 1945 do 1954 roku wieś była siedzibą Gminy Baranowo. W latach 1975 – 1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego. Przez wieś biegnie DK nr 16 i nieczynna obecnie linia kolejowa nr 223 z Czerwonki do Ełku. W Baranowie jest Wiejski Ośrodek Zdrowia, Publiczna Szkoła Podstawowa, filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Mikołajkach, kościół pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła w Baranowie, Zakład Doświadczalny Agrobiologii Polskiej Akademii Nauk, sklepy i bar.

Historia

Pierwsze wzmianki o Baranowie jako wsi czynszowej pojawiły się w 1555 r. Wieś założono na 75 włókach z czego 6 posiadał sołtys. W 1563 r. we wsi było 57 gospodarstw oraz dwie karczmy. W 1566 r. książę Albrecht nadał 56 włók na prawie lennym Wilhelmowi Milewskiemu (von der Milbe). W 1655 r. 80 włók i wieś otrzymał pruski dyplomata, rezydent elektora Fryderyka Wilchelma przy dworze królewskim w Warszawie baron Johan von Hoverbeck. Johan von Hoverbeck był uczestnikiem kongresu pokojowego w Oliwie w 1660 roku. 3 czerwca 1665 roku obserwował on obrady sejmu litewskiego, skąd raportował Wielkiemu Elektorowi Fryderykowi Wilhelmowi: - Litwa żyje w strachu przed Moskwą, dlatego zaakceptuje Szwedów.  Działo się to w okresie najazdu szwedzkiego na Polskę.  Hoverbeck nie mijał się z prawdą, bo jak wiemy książę Janusz Radziwiłł był gotowy przyjąć zwierzchnictwo króla Szwecji.

Johan von Hoverbeck posiadał także Nakomiady (66 włók) oraz Budziska (39,5 włóki). W 1765 roku majątek ziemski w Baranowie należał do rodziny Rogala von Bieberstein. W 1785 r. dwór i wieś w Baranowie składały się z 45 domów. Baranowo w 1815, łącznie z folwarkami Małoszewo i Nadawki, liczyło 45 domów z 328 mieszkańcami. Po uwłaszczeniu chłopów w ok. 1900 r. Rogalla-Biebersteinowie posiadali jeszcze 42 włóki w Baranowie. W 1899 r. właścicielką Baranowa została Fryderyka von Bieberstein, która była siostrą ostatniego właściciela Baranowa Ryszarda Rogali von Bieberstein.

W 1902 roku Fryderyka wyszła za mąż za barona Waldemara von Ketelhold, a majątek przeszedł w posiadanie barona i był w jego władaniu do 1945 r. W latach dwudziestych ubiegłego wieku baron Albert von Ketelhold był starostą powiatowym i słynnym hodowcą koni, który z powodzeniem uprawiał hippikę. W tym okresie majątek ziemski w Baranowie obejmował 617 ha.Była tam gorzelnia, tartak, hodowano konie, bydło, owce, prowadzono uprawy roślin.

W 1938 roku w ramach akcji germanizacyjnej zmieniono nazwę wsi na Hoverbeck, nawiązując do nazwiska pierwszego jej właściciela dyplomaty, o którym wspomniałem wcześniej.Rok później we wsi mieszkało 560 osób. Dwór w Baranowie wybudowano w połowie XVIII wieku. Po pożarze w 1838 roku dwór został przebudowany. Budynek jest w stylu późnoklasycystycznym, pokryty dachem naczółkowym z dwiema facjatkami na osi.Obok dworu zachowały się zabudowania gospodarcze i inwentarskie oraz prawie 7 hektarowy park dworski. W 1945 roku miejscowość została włączona do Polski. Utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne. W budynku pałacu mieściły się biura i mieszkania pracownicze. Od 1984 roku dwór wraz z zabudowaniami i parkiem należy do zakładu doświadczalnego Polskiej Akademii Nauk. W latach 1997 – 2003 przeprowadzono częściowy remont dworu i przynależnych do niego zabudowań.

W XIX wieku w obrębie dóbr Baranowa istniała osada o nazwie Niewolewo z niem. Niewolowen. Osada ta była w dzierżawie dziedzicznej. W 1838 roku był tam jeden dom z 6 mieszkańcami.Jeszcze w latach 70. XX wieku do sołectwa Baranowo należały wsie, które obecnie są częścią tej miejscowości. Są to:

Ludwikowo– osada założona w 1823 r. jako folwark należący do Baranowa. W 1838 r. były tu dwa domyi mieszkało 9 osób. Po 1945 r. osada należała do gminy i sołectwa Baranowo. W wykazie z 1 stycznia 1973 r. osada nie jest już wymieniana.

Małoszewo –osada założona około 1800 r. jako folwarknależący do Baranowa. W 1838 r. był tu jeden dom i mieszkało 12 osób. Po 1945 r. osada należała do sołectwa Baranowo. W wykazie z 1 stycznia 1973 roku osada jest wymieniana w składzie sołectwa Baranowo. Administracyjnie osada podlegała pod pocztę w Baranowie. Najbliższy przystanek PKS i PKP również znajdował się w Baranowie.

Nadawki –osada powstała w 1719 roku na 12 włókach jako folwark należący do Baranowa. W 1785 roku w osadzie były dwa domy. W 1938 r. w ramach akcji germanizacyjnej zmieniono urzędową nazwę osady z Nadafken na Kuppenhof.

Nowe Nadawki –osada powstała w 1855 r. jako folwark należący do dóbr Baranowa. W 1904 r. istniał tu osobny dwór, obejmujący 39 włók i należał do Ferdynanda Rogalli-Biebersteina z Bożego. Przed II wojną znajdował się tu niewielki majątek ziemski, po którym zachowały się budynki folwarczne. Za budynkami folwarcznymi widoczne są nieźle zachowane pozostałości parku dworskiego oraz fragmenty cmentarza. W lesie za majątkiem znajdują się ciekawe betonowe budowle położone w pobliżu przebiegającej tu linii kolejowej - istniała tu kruszarka kamieni polnych wraz z niewielką bocznicą kolejową służącą do załadunku tłucznia. Na miejscu dawnego dworu po ostatniej wojnie wybudowano dwa budynki mieszkalne. W latach 70. XX wieku osada ta należała do sołectwa Baranowo. Obecnie jest częścią tej wsi.

Kościół

Parafia ewangelicka powstała w Baranowie w 1901 roku, zaś Kościół wybudowany został wlatach 1904 – 1907.  Do tamtejszej parafii przyłączono wówczas:12 miejscowości z parafii w Mikołajkach, 3 z parafii w Mrągowie i jedną miejscowość z parafii w Nawiadach. Świątynię wybudowano na wzór kościołów z południowych Niemiec w stylu eklektycznym – z greckiego eklektikós (oznacza „wybierający”) – kierunek ten polega na tym, że łączy się w jednej budowli w sposób swobodny, często niezgodne ze sobą, elementy wybrane z różnych stylów architektonicznych.Świątynia jest murowana, otynkowana, kryta dachówką. Kościół jest jednonawowy z tradycyjną kamienną chrzcielnicą. Balkon chórowy drewniany. Sklepienie beczkowate, drewniane, pomalowane w kwadraty. W nastawie ołtarza znajduje się obecnie obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, pochodzący z parafii Dobrego Pasterza w Węgorzewie. Budowę kościoła bardzo wsparła rodzina von Ketelholdt/ von Bieberstein. Chrzcielnica została przez nich kościołowi ofiarowana.W 1937 r. do parafii w Baranowie należało 2600 osób.

Od pastora wymagano znajomości języka polskiego. Od 1911 roku pastorem w Baranowie był Oskar Łoś(Losch). W 1979 roku budynek kościelny w Baranowie został udostępniony katolikom, a od 1983 roku stał się własnością parafii rzymskokatolickiej w Baranowie. Parafię NMP Matki kościoła w Baranowie erygował kanonicznie 2 lutego 1984 roku ks. biskup Jan Obłąk, Biskup Warmiński. Pierwszym proboszczem w Baranowie był ks. Jerzy Jaskuła. W 1979 roku na przejęcie ewangelickiej świątyni otrzymał zgodę pastora Pilcha, który – jak wynika z zapisu w kronice parafialnej – miał powiedzieć:- Niech ksiądz wchodzi, niech ratuje kościół" –tak też się stało. Pozostały jednak do uregulowania sprawy prawno-administracyjne. Były to czasy trudne. Ówczesne władze gminy Mikołajki chciały prawdopodobnie urządzić w kościele salę gimnastyczną. W budynku, w którym mieściła się kancelaria parafii ewangelickiej i mieszkał pastor, urządzono ośrodek zdrowia. Obecnie w budynku tym zgodnie – zgodnie z przeznaczeniem – mieści się plebania. Proboszczem parafii Najświętszej Marii Panny Matki kościoła w Baranowie jest od 2016 roku ks. Dariusz Jasiulewicz.

Szkoła

Z dostępnych nam źródeł archiwalnych wynika, że szkoła w Baranowie istniała już w 1739 roku. Była to jednoklasówka, do której w 1818 roku uczęszczało 53 dzieci. Uczył je po polsku nauczyciel o nazwisku Mursucher. Nową 3 klasową szkołę wieś otrzymała dopiero po I Wojnie Światowej. W 1935 roku szkoła liczyła 151 uczniów. Uczyły się w niej dzieci z Baranowa, Ludwikowa, Nadawek, Nowych Nadawek i Inulca.

Z wpisu do kroniki szkolnej szkoły w Baranowie z 1959 roku dokonanego przez ówczesnego kierownika Stanisława Dobrzyckiego, sprawującego tę funkcję w latach 1954 – 1963, dowiadujemy się, że pierwszą po wojnie nauczycielką w szkole w Baranowie była p. Pielawska (imienia nie podano). W 1950 roku w szkole było już siedem klas. Pracowało trzech nauczycieli, a w roku szkolnym 1963/64 było już ich pięciu. Szkoła liczyła wówczas 157 uczniów. W 1965 roku powstała drużyna ZHP. Prowadził ją pan Henryk Dąbrowski. W późniejszym czasie drużynowymi byli też: Kazimiera Dąbrowska, Ernest Wissuwa, Halina Brzozowska.

W 1969 roku zapadła decyzja o budowie nowego budynku szkoły. Pierwsze lekcje w nowo otwartej szkole zaczęły się 1 grudnia 1971 roku. Oficjalne otwarcie budynku nastąpiło 21 grudnia.

Obecnie placówka nosi nazwę: "Publiczna Szkoła Podstawowa w Baranowie". Od 01.09. br. funkcję dyrektora szkoły będzie sprawował mgr Wojciech Doda, który zmieni na tym stanowisku mgr. Jacka Kiśluka.Na terenie szkoły znajduje się kompleks boisk Orlik oraz plac zabaw dla dzieci. Szkoła zatrudnia 14 nauczycieli – w tym dyrektor – oraz 3 osoby obsługi. W minionym roku szkolnym uczęszczało do szkoły 97 uczniów z miejscowości: Baranowo, Cudnochy, Faszcze, Jora Wielka, Inulec, Zełwągi, Śmietki, Mikołajki i – nawet – jedna dziewczynka z Woźnic. Grupa przedszkolna liczy 16 dzieci w wieku od 3 do 6 lat.

Pani mgr Dorota Wojciechowska, obecnie nauczycielka a poprzednio przez 10 lat dyrektorka ZespołuSzkół w Baranowie, poinformowała mnie, że szkoła w Baranowie nawiązała owocną współpracę z Zespołem Szkolno – Przedszkolnym w Miłakowie. Dzięki tej współpracy uczniowie ze szkoły zwiedzili Włochy, brali udział w przygotowaniach zawodów sportowych w Kaliningradzie, byli na tygodniowej wizycie studyjnej w szkole w Anglii. Ponadto szkoła nawiązała także kontakty z kaliningradzką szkołą artystyczną noszącą nazwę "Na Komsomolskiej". Uczniowie z Kaliningradu odwiedzili szkołę w Baranowie kilkakrotnie, zawsze dając występy i koncerty. Przez wiele lat uczniowie Publicznej Szkoły Podstawowej w Baranowie odnosili sukcesy sportowe w lekkiej atletyce i piłce nożnej. Rafał Kudlak, Adam Bognacki, Oskar Kłos to uczniowie, którzy przenieśli się do szkół sportowych, kształcących przyszłych piłkarzy.

Przy szkole znajduje się ogród botaniczny o powierzchni ponad 1 ha, w którym rosną ciekawe egzemplarze roślin.

Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku powstał w Baranowie zakład doświadczalny Polskiej Akademii Nauk. Zakład Doświadczalny Agrobiologii wykonywał usługi naukowo – badawcze z zakresu rolnictwa i ochrony środowiska, prowadzenia hodowli lokalnych ras zwierząt gospodarskich, produkcji rolniczej oraz przetwórstwa rolnego. Na mocy decyzji prezesa Polskiej Akademii Nauk z dnia 22 września 2017 roku w dniu 31 sierpnia 2018 roku zakład zakończył swoją działalność.

Lata 1947 – 1950 były w powiecie mrągowskim okresem organizacji bibliotek miejskich i gminnych oraz sieci punktów bibliotecznych. W styczniu 1949 roku otwarto biblioteki miejskie w Mrągowie i w Mikołajkach oraz cztery biblioteki gminne: w Baranowie, Sorkwitach, Ukcie i Wyszemborku. W Baranowie funkcjonuje obecnie filia Biblioteki Publiczno-Szkolnej Miasta i Gminy Mikołajki. Placówkę prowadzi Iwona Ałaj – osoba z długoletnim doświadczeniem zawodowym, od której dowiedziałem się, że stan posiadania filii w Baranowie wynosi 11000 woluminów książek dla 270 zarejestrowanych czytelników, spośród których największą liczbę stanowi młodzież szkolna.  Biblioteka prowadzi „Dyskusyjny Klub Książki” dla dzieci i dla dorosłych. – Gościliśmy wielu wspaniałych autorów – mówi pani Iwona.Organizujemy cyklicznie konkursy czytelnicze, recytatorskie, plastyczne. Organizujemy również liczne akcje jak: „Bezpieczny internet”, „Jest nas więcej przeciwko hejtowi w internecie”, „Czytam sobie”. Mamy w bibliotece koło gier planszowych.

Baranowo, Piecki, Rybno, Sorkwity, Ukta, Woźnice, Wyszembork, Boże posiadały kina stałe wiejskie. Kina te działały do roku 1960. W wyniku reorganizacji w 1962 roku stałych kin pozostało dwa, resztę przemianowano na półstałe. Jedne i drugie z czasem zlikwidowano (w Baranowie, Woźnicach i w Pieckach w 1969r.), a na ich miejsce wprowadzono w roku 1969 obsługę wsi kinem objazdowym. Ostatnim kinooperatorem i zarazem kierownikiem kina w Baranowie był nieżyjący od wielu lat Henryk Ałaj, którego po zlikwidowaniu tej placówki przeniesiono służbowo na stanowisko kierownika kina objazdowego OR15. Obecnie tzw. „kin ruchomych” także już nie ma.

W lutym 1973 roku oddano do użytku Przychodnię Rejonową w Mikołajkach, Ośrodek Zdrowia w Baranowie iWoźnicach. Istniały również punkty dojazdów lekarzy – stomatologów do Baranowa, Rybna i Woźnic. W 1973 roku istniał w Baranowie urząd pocztowo – telekomunikacyjny, który później zlikwidowano.

DK NR 16, która przebiega przez Baranowo na odcinku od Mrągowa do Mikołajek, jest niezwykle kręta i wąska. Obecnie korzystają z niej większe, o wiele cięższe i szybszepojazdy od tych, dla których została zbudowana. Wstrzymanie w 2009 r. ruchu pociągów na linii nr 223 z Czerwonki do Ełku pogłębiło problem. Okazało się, że znane hasło "TIRY NA TORY” nie ma racji bytu w naszym kraju. U nas dzieje się odwrotnie. Nie „TIRY NA TORY”, lecz to, co było na torach trafiło na TIRY, których wciąż przybywa. Również na tej trasie. O potrzebie modernizacji DK nr 16 mówiło się już... ze 30 lat temu i mówi się nadal, a droga na odcinku Mrągowo - Mikołajki jaka była, taka jest. 

 

Andrzej Badurek

Baranowo fot. A. Badurek


Dodaj komentarz:

Sonda

Czy jesteś zadowolona(y) z obecnych wydarzeń w radzie miasta i powiatu?

Nie, te zmiany niczego nie wnoszą - 80.8%
Tak, to są zmiany na lepsze - 13.1%
Nie mam zdania na ten temat - 6.2%

Głosów ogółem: 130
Głosowanie w tej sondzie zakończyło się w: październik 20, 2019
X Zamknij
Sylwerster Mrongoville 2019
X Zamknij