Na pierwszy rzut oka wydawałoby się, że dzieci od chwili urodzenia aż do osiągnięcia 18-go roku życia nie mogą samodzielnie zawierać żadnych umów ani podejmować jakichkolwiek decyzji – nic jednak bardziej mylnego. W naszym cyklu "Prawnik radzi" dziś, nasz ekspert Stanisław Bułajewski zajmie się umowami, jakie mogą zawierać dzieci bez zgody rodziców i konsekwencjach, jakie towarzyszą takim czynnościom. Zapraszamy.

Zgodnie z art. 12 Kodeksu cywilnego, tylko dzieci do ukończenia trzynastego roku życia, podobnie jak osoby całkowicie ubezwłasnowolnione, nie mają w ogóle zdolności do czynności prawnych, co oczywiście nie oznacza, że nie mają zdolności prawnej (przykładowo dziecko, które ma dopiero 2 dni może być spadkobiercą po swoim tragicznie zmarłym rodzicu – może stać się np. współwłaścicielem lub właścicielem domu, który należał do rodzica – nie może jednak tym domem dysponować). Brak zdolności do czynności prawnych oznacza jednak, że dzieci do 13-go roku życia, nie mogą zawierać umów.

Ciekawostka: kobieta, która ukończyła co najmniej 16 lat i za zgodą sądu rodzinnego zawarła małżeństwo uzyskuje niemal wszystkie prawa tak jak by była osobą pełnoletnią (choć alkoholu dalej kupić nie może).

Wracając jednak do głównego tematu to zgodnie z art. 14 Kodeksu cywilnego umowa zawarta przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna (przykładowo umowa kupna zawarta przez nasze niespełna 13-letnie dziecko na portalu internetowym jest od samego początku nieważna i rodzić nie poniesie z tego powodu jakichkolwiek negatywnych konsekwencji związanych z zawarciem tej umowy).

Oczywiście od tej zasady istnieje pewien wyjątek, który został unormowany w § 2 powyższego przepisu, z którego wynika, że jeżeli osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, to umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba, że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych. Istotą do uznania ważności tak zawartej umowy będzie ustalenie, że mamy do czynienia z umową powszechnie zawieraną w drobnych sprawach życia codziennego (przykładowo taką umową będzie zakup w piekarni 5 bułek przez 10-latka. Taka umowa będzie ważna, chyba, że piekarz nieświadomemu dziecku sprzedał bułki za kwotę kilkukrotnie wyższą niż normalna cena, po jakiej zwykle te bułki są sprzedawane).

Zdolność ograniczona

Inaczej kwestia wygląda w sytuacji, gdy umowę zawiera dziecko, mające zdolność ograniczoną – do takich dzieci zaliczamy osobę, która ukończyła 13-ty rok życia.

Zgodnie z art. 15 Kodeksu cywilnego taka osoba ma już ograniczoną zdolnością do czynności prawnych, a tym samym w pewnych sytuacjach może już decydować sama. Umowa zawarta przez trzynastolatka, dla swej ważności będzie musiała być potwierdzona przez rodzica – czyli taka umowa w sytuacji, gdy zostanie zawarta bez wcześniejszej zgody opiekuna, to jej los będzie zależał od potwierdzenia jej przez rodzica. Jeżeli do takiego potwierdzenia nie dojdzie, to nie wywoła ona skutków prawnych. Przykładowo, jeżeli 16-latek podpisał umowę, w której zobowiązał się do opłacania przez dwa lata abonament za telewizję satelitarną, to do ważności takiej umowy nie wystarczy podpis nieletniego, ale i dodatkowy podpis rodzica, który jest jego przedstawicielem ustawowym.

A co z możliwością zatrudniania dzieci?

Konstytucja RP w art. 65 ust. 3 stanowi, że stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane – po ukończeniu 16-go roku życia umowa o pracę musi być potwierdzona przez rodzica, czy też innego opiekuna. Co istotne wynagrodzenie, jakie dziecko otrzymuje za prace jest jego wynagrodzeniem, a nie rodzica i może nim dziecko dysponować niemal swobodnie, tak jak niemal swobodnie dziecko może dysponować prezentem, które otrzymało na imieniny lub urodziny. Oczywiście, gdy dziecko swój zarobek lub pieniądze ze sprzedawanych prezentów przeznacza na alkohol, czy też narkotyki, to rodzić zawsze może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wydanie postanowienia określającego sposób dysponowania osiąganymi środkami. Musimy pamiętać, że zarobek to nie tylko wynagrodzenie za pracę, ale i wynagrodzenie wypłacane z tytułu prac sezonowych, dorywczych, z tytułu udziału w zawodach sportowych czy też konkursach, z tytułu należności za zebrane jagody, grzyby i inne. Zarobek to też stypendium otrzymywane przez nasze dziecko.

Jeżeli chodzi o kwestie związane z zatrudnianiem osób nieletnich, to niezwykle cennym opracowaniem jest opracowanie znajdujące się pod linkiem - kliknij tutaj.

Podsumowując – w celu lepszego zobrazowania ww. twierdzeń poniżej przedstawiam wyciąg z kodeksu cywilnego tj. najważniejsze artykuły, które odnoszą się do czynności dokonywanych przez osoby małoletnie – a oto ich treść:

Art. 10. § 1. Pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. § 2. Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa.
Art. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.
Art. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.
Art. 13. § 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. § 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba, że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską.
Art. 14. § 1. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna. § 2. Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.
Art. 15. Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo.
Art. 16. § 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. § 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.
Art. 17. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.
Art. 18. § 1. Ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela. § 2. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. § 3. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego. Może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.
Art. 19. Jeżeli osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych dokonała sama jednostronnej czynności prawnej, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, czynność jest nieważna.
Art. 20. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego.
Art. 21. Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi.
Art. 22. Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą. Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego.

Oczywiście sytuacji, w których nasze dzieci wbrew naszej zgody lub za zgodą zawierają wszelkiego rodzaju umowy (w tym zawierają umowy o pracę czy też umowy cywilno-prawne) jest bardzo wiele, dlatego też na szczegółowe pytania odnoszące się do tej tematyki, czekam pod adresem e-mail: stabul1@wp.pl.

Stanisław Bułajewski

Sonda

Czy weźmiesz udział w tegorocznych wyborach samorządowych

Tak - 87.1%
Nie - 10.5%
Nie podjąłem(-ęłam) decyzji - 1.8%

Głosów ogółem: 171
Głosowanie w tej sondzie zakończyło się w: marzec 2, 2018
X Zamknij
X Zamknij