Wśród wielu osób funkcjonuje przeświadczenie, że chcąc sporządzić testament, muszą udać się do notariusza. Taki pogląd jest błędny i nie znajduje uzasadnienia w polskim systemie prawa. Niniejszy artykuł przybliży nieco problematykę formy pisemnej testamentu.

 

Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Jest to jednak tylko jedna z kilku jego rodzajów, które wymienia ustawodawca w kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 949 § 1 kodeksu cywilnego spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Przepis ten ma fundamentalne znaczenie i stanowi bazę dla jakichkolwiek rozważań na temat tej formy testamentu.

W dobie postępu technicznego i powszechności używania komputerów, przyszły spadkodawca może rozważać sporządzenie jego treści na komputerze, przy użyciu jednego z dostępnych edytorów tekstu. Czy taki wyraz ostatecznej woli osoby, będzie wywoływał jakieś skutki prawne? Niestety, testament napisany na komputerze będzie nieważny, zwłaszcza w świetle ww. powołanej regulacji prawnej, która wyraźnie wskazuje, iż musi on być sporządzony w całości pismem ręcznym. Dlatego kiedy zamierzamy go sporządzić w takiej formie, musimy zapomnieć o zdobyczach techniki i przypomnieć sobie o tradycyjnych środkach utrwalania swojej woli, takich jak długopis i kartka papieru.

Wyrażenie ostatniej woli pismem ręcznym może nastąpić na dowolnym materiale. Jeśli dana osoba napisze na ścianie testament pędzlem, podpisze i opatrzy datą, to on również będzie ważny. Zgodnie z poglądem doktryny dokonując ścisłej wykładni art. 949 kodeksu cywilnego, można by dojść do wniosku, że testator powinien spisać testament w całości własną ręką. W doktrynie jednak zgodnie przyjmuje się, że cechy indywidualne pisma nie są przywiązane jedynie do pisma ręcznego. Spadkodawca więc może napisać testament, posługując się protezą czy nogą; takie pismo będzie odpowiadało zawartemu w ustawie wymaganiu spisania woli przez testatora pismem ręcznym.

Należy też zgodzić się, iż ważny jest testament spisany w całości przez testatora przy pomocy osoby trzeciej, która prowadziła rękę testatora, ponieważ testator nie mógł pisać z powodu ślepoty lub osłabienia, pod warunkiem że spadkodawca nie był jedynie biernym narzędziem osoby trzeciej. Spadkodawca jednak powinien mieć możliwość zastanowienia się nad treścią testamentu i dobrowolnego złożenia oświadczenia woli (Jarosław Turłukowski, Sporządzenie testamentu w praktyce Warszawa 2008 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie I).

Kolejnym wymogiem ważności testamentu pisemnego jest opatrzenie ostatecznej woli podpisem spadkodawcy. Stanowi on nie tylko element wieńczący oświadczenie woli, ale również poświadcza wolę osoby, która go podpisała. Bez tego testament pisemny nie będzie rodził żadnych skutków prawnych. Osoba wymieniona w takim dokumencie jako spadkobierca nie będzie dziedziczyć. Podpis będzie ważny jeśli będzie zawierał, zgodnie z poglądem doktryny (m.in. Jarosław Turłukowski), co najmniej nazwisko, a nawet skrót podpisu – tzw. podpis nieczytelny, który jest przez większość osób używany przy podpisywaniu dokumentów. Co więcej można podać tylko jeden człon nazwiska, a także można podpisać się pseudonimem, jeżeli osoba fizyczna stale go używa w obrocie prawnym (Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki Gudowski Jacek, Elżbieta Skowrońska-Bocian, Wierciński Jacek Autor komentarza do ks. CZWARTA tyt. I art. 922: Skowrońska-Bocian Elżbieta, Wierciński Jacek). Powyższa uwaga odnosząca się do użycia pseudonimów, dotyczyć będzie z reguły osób znanych, tj. artystów, sportowców oraz celebrytów. Zgodnie ze stanowiskiem przedstawicieli doktryny, w tym cytowanej Elżbiety Skowrońska-Bocian, podpis powinien znajdować się pod tekstem testamentu pisemnego. Podobnie jak w wypadku innych oświadczeń woli złożonych pisemnie (np. umowa, uchwała), jego brak będzie kwalifikował taką czynność jedynie jako projekt.

Wskazanym wydaje się omówienie kolejnego wymogu ważności testamentu pisemnego, tj. opatrzenia go datą. Uzasadnionym może być pytanie, dlaczego zawarto taki warunek. Odpowiedź na to pytanie znajduje się w art. 944 § 1 kodeksu cywilnego, według którego sporządzić i odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa każda osoba w dacie swoich osiemnastych urodzin oraz wyjątkowo kobieta, która ukończyła szesnaście lat i otrzymała zezwolenie sądu opiekuńczego na zawarcie małżeństwa. Ważne aby te osoby nie zostały ubezwłasnowolnione całkowicie lub częściowo. W takim wypadku tracą one pełną zdolność do czynności prawnych. Porównanie daty sporządzenia testamentu z datą urodzin pozwoli na ocenę ważności testamentu. Dodatkowo data, służy według doktryny prawniczej (Elżbieta Skowrońska-Bocian) ustaleniu wzajemnego stosunku kilku sporządzonych testamentów pisemnych wobec siebie. Zasadą jest, iż testament pozbawiony daty powoduje jego nieważność. Jednak stosownie do art. 949 § 2 kodeksu cywilnego brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów. Jak należy rozumieć ten przepis?

Wątpliwości mogą dotyczyć zdolności do sporządzenia testamentu. Może się okazać, że w trakcie jego sporządzania, osoba była już ubezwłasnowolniona (na skutek narkomanii, alkoholizmu lub jakiejś choroby psychicznej), co w świetle powyższych rozważań czyni  rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci nieważnym. Żaden przepis prawa nie nakłada obowiązku na osobę sporządzającą testament, obowiązku zamieszczenia daty w sposób tradycyjny (np. 1 grudnia 2012 r.). Określenie jej w sposób opisowy (np. pół roku od dnia rozegrania meczu finałowego na Mistrzostwach Świata w Piłce Nożnej w Niemczech), również będzie ważne.

Według doktryny prawniczej (cytowany wyżej Jarosław Turłukowski), to gdzie zamieścimy datę sporządzenia ostatecznego rozporządzenia na wypadek śmierci, nie ma większego znaczenia. Może to być zarówno miejsce w prawym górnym rogu testamentu lub na samym końcu, tuż przy podpisie.
Kolejną kwestią, o której należy pamiętać, jest charakter testamentu pisemnego, który stanowi rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci. Osoba go sporządzająca, powołuje inną osobę lub osoby do dziedziczenia majątku, a nie konkretnej rzeczy. Jeżeli spadkodawca posiada umeblowane mieszkanie oraz samochód, to rozrządzenie testamentowe powinno objąć te wszystkie rzeczy (np. „powołuje do całości spadku, w skład którego wchodzi mieszkanie wraz z rzeczami tam się znajdującymi oraz samochód osobowy marki Fiat Punto, moją żonę Annę Kowalską, zam.  w Mrągowie, nr dowodu osobistego ATF 944475.

Radca Prawny Sebastian Nawrocki

Książki i projekty edukacyjne

podnoszące kompetencje procesowe

Adwokat
Diabła

Iain Morley
Adowkat Diabła Kup książkę Kup audiobook

Na końcu
świata

Wawrzyniec Siedlecki
Na końcu świata Kup książkę

Na końcu świata
czyli Afryka dzika

Wawrzyniec Siedlecki
Na końcu świata czyli Afryka dzika Kup książkę Kup audiobook

Przygody
Belli

Lillienne Golc
Przygody Belli Kup książkę

Sonda

Jak oceniasz sezon letnich imprez w Mrągowie?

Super - 8.9%
Dobrze - 23.6%
Średnio - 23.2%
Słabo - 21.5%
Bardzo słabo - 21.9%

Głosów ogółem: 237
Głosowanie w tej sondzie zakończyło się w: listopad 12, 2017
X Zamknij
X Zamknij
McDonalds